ISMS: wat het is en hoe je er een opzet

Een ISMS is de manier waarop je organisatie informatiebeveiliging regelt en bijhoudt. De afkorting staat voor information security management system. Het is geen softwarepakket en ook geen map met beleid. Het is een vaste werkwijze: je bepaalt wat je beschermt, welke risico's je loopt en welke maatregelen je neemt, en je controleert elk jaar of dat nog klopt. ISO 27001, NEN 7510 en de BIO vragen er alle drie om.

Laatst bijgewerkt op

Wat een ISMS is

Een ISMS is een managementsysteem voor informatiebeveiliging. Dat klinkt groter dan het is. Het komt erop neer dat beveiliging in je organisatie een eigenaar heeft, dat keuzes zijn opgeschreven en dat iemand nagaat of de afspraken worden nagekomen.

Het verschil met losse maatregelen zit in dat laatste. Een organisatie zonder ISMS heeft vaak wel een firewall, back-ups en een wachtwoordbeleid, want die zijn er in de loop van de jaren gekomen. Wat ontbreekt is het antwoord op de vraag waarom juist deze maatregelen er zijn en of ze nog werken. Een ISMS geeft dat antwoord, en dat is ook wat een auditor of een klant wil zien.

In het Nederlands kom je ook de term managementsysteem voor informatiebeveiliging tegen. In de praktijk zegt iedereen ISMS.

Wat een ISMS niet is

Een tool is geen ISMS. Je kunt een ISMS bijhouden in een tool, in een set documenten of in een combinatie van beide, maar het systeem zelf bestaat uit de afspraken en het werk dat mensen doen. Wie een pakket koopt en verwacht dat de beveiliging daarmee geregeld is, komt bij de eerste audit bedrogen uit.

Een certificaat is ook geen ISMS. Het certificaat zegt dat een onafhankelijke partij je ISMS heeft getoetst. Je kunt een goed werkend ISMS hebben zonder certificaat, en veel organisaties beginnen ook zo.

Waar een ISMS uit bestaat

Elke norm gebruikt zijn eigen woorden, maar de onderdelen zijn steeds dezelfde.

  • De scope. Voor welk deel van de organisatie het ISMS geldt: welke diensten, locaties en systemen erbij horen en welke niet.
  • De risicobeoordeling. Welke risico's je loopt, hoe zwaar ze wegen en wat je eraan doet. De methode staat op papier, zodat je hem volgend jaar op dezelfde manier kunt herhalen.
  • De maatregelen en de Verklaring van Toepasselijkheid. Per maatregel uit de norm of je hem toepast en waarom.
  • Het beleid. De afspraken die voor iedereen gelden, vastgesteld door de directie.
  • Het bewijs. Wat laat zien dat een maatregel in de praktijk werkt, zoals een verslag van een hersteltest of een overzicht van wie waar toegang toe heeft.
  • De interne audit. Een onafhankelijke controle of je doet wat je hebt afgesproken.
  • De directiebeoordeling. Het moment waarop de directie de stand bekijkt en besluit wat er moet veranderen.
  • Verbeteren. Wat er gebeurt met afwijkingen en incidenten, zodat dezelfde fout niet terugkomt.

Eén keer opbouwen, elk jaar bijhouden

De eerste vier onderdelen bouw je één keer op en werk je daarna bij. De laatste vier komen elk jaar terug. Daar zit ook het echte werk, want een ISMS dat na de opzet stil ligt is na een jaar niets meer waard.

Wanneer je een ISMS nodig hebt

Er is geen wet die zegt dat elke organisatie een ISMS moet hebben. Toch kom je er in veel gevallen niet omheen.

  • ISO 27001. De norm is in de kern een beschrijving van een ISMS. Wil je het certificaat, dan toetst de auditor of je ISMS bestaat en werkt. Zie de gids ISO 27001.
  • NEN 7510. De norm voor de zorg is op ISO 27001 gebouwd en vraagt hetzelfde managementsysteem, met eigen aanvullingen voor patiëntgegevens. Zie de gids NEN 7510.
  • BIO. Overheidsorganisaties moeten hun informatiebeveiliging aantoonbaar beheersen, en ook de BIO leunt daarvoor op ISO 27001. Zie de gids BIO.
  • NIS2 en de Cyberbeveiligingswet. De wet schrijft geen ISMS voor, maar wel een zorgplicht die je moet kunnen aantonen. Met een ISMS heb je dat bewijs op orde. Zie de gids NIS2.
  • Klanten en aanbestedingen. Een vragenlijst van een klant vraagt vaak naar beleid, een risicoanalyse en een interne audit. Dat zijn onderdelen van een ISMS, ook als het woord er niet staat.

Ook zonder norm of klant

Ook zonder een van deze redenen kan een ISMS zin hebben. Zodra beveiliging afhangt van wat één collega toevallig weet, loop je risico op de dag dat die collega vertrekt.

Een ISMS opzetten: de volgorde

De volgorde hieronder is die van de norm, en hij is niet vrijblijvend. Elke stap levert op wat de volgende nodig heeft.

  • Bepaal de scope. Begin klein genoeg om het af te krijgen. Een te ruime scope is de duurste fout aan het begin. Zie de scope van je ISMS bepalen.
  • Kijk wat er al ligt. Bestaand beleid, een leveranciersproces en logging tellen mee, ook als ze nooit voor een norm bedoeld waren.
  • Doe de risicobeoordeling. De uitkomst stuurt alle keuzes daarna. Zie risicoanalyse voor ISO 27001.
  • Kies de maatregelen en leg ze vast in de Verklaring van Toepasselijkheid, met per maatregel de reden.
  • Stel het beleid vast dat bij die maatregelen hoort, en laat de directie het ondertekenen.
  • Voer de maatregelen in en verzamel bewijs. Dit is het langste deel. Een auditor wil bewijs over een periode zien, dus begin er vroeg mee.
  • Doe een interne audit en een directiebeoordeling. Beide moeten zijn geweest voordat een externe auditor langskomt. Zie interne audit ISO 27001.
  • Los de bevindingen op en plan de volgende ronde.

Hoe lang het duurt

Voor een organisatie die bij nul begint is zes tot twaalf maanden realistisch. Ligt er al beleid en een risicoanalyse, dan kan het in drie tot zes maanden. Sneller wordt lastig, want het bewijs moet over een periode lopen en die periode kun je niet inkorten.

Wat het bijhouden kost aan tijd

De opzet is een project, het bijhouden is gewoon werk dat elk jaar terugkomt. Reken voor een organisatie van ongeveer 50 medewerkers op 0,1 tot 0,3 fte per jaar. Die tijd gaat naar de interne audit, de directiebeoordeling, het bijwerken van de risicobeoordeling en het verversen van bewijs.

Die uren liggen zelden bij één persoon. De eigenaar van het ISMS houdt het overzicht, maar de beheerder levert het bewijs van de back-up en HR dat van de instroom en uitstroom. Het helpt als iedereen ziet wat er van hem wordt verwacht en wanneer, want anders komt alles in de week voor de audit bij de eigenaar terecht.

Een ISMS in documenten of in een tool

Beide kan, en een auditor heeft geen voorkeur. Hij wil zien dat het systeem klopt en dat het wordt gebruikt.

Documenten en een spreadsheet werken goed bij één norm en een kleine scope. Het wordt lastig zodra er een tweede norm bij komt, want dan beschrijf je dezelfde maatregel twee keer en moet je elke wijziging op twee plekken doorvoeren. Het wordt ook lastig als meer mensen bewijs aanleveren en niemand meer weet welke versie de laatste is.

Een tool lost dat op als hij twee dingen doet. Hij koppelt één maatregel en één stuk bewijs aan meerdere normen, zodat je het werk één keer doet. En hij laat zien wat er nog open staat en bij wie. Een tool die alleen sjablonen aanbiedt, verplaatst het schrijfwerk maar neemt het niet weg.

Hoe het in Middlemen Workblock gaat

In Middlemen Workblock bouw je het ISMS op in zes runs: scope, zelfbeoordeling, ISMS, interne audit, audit-klaar en onderhoud. Het werk is opgedeeld in werkblokken, en één werkblok telt mee voor elke norm waar het bij hoort. Je kunt meteen beginnen en zien hoeveel werk het voor jouw organisatie is.

Verder lezen

Zie waar je nu staat

Twee manieren om dit concreet te maken, allebei zonder account.

Scan je domein gratis Bereken je werklast

Veelgestelde vragen

Wat betekent ISMS?
ISMS staat voor information security management system, in het Nederlands een managementsysteem voor informatiebeveiliging. Het is de vaste werkwijze waarmee een organisatie bepaalt wat ze beschermt, welke risico's ze loopt en welke maatregelen ze neemt, en waarmee ze elk jaar nagaat of dat nog klopt.
Is een ISMS verplicht?
Niet bij wet. Je hebt het wel nodig voor een certificaat volgens ISO 27001 of NEN 7510, en overheidsorganisaties hebben het nodig voor de BIO. Onder NIS2 en de Cyberbeveiligingswet is het geen eis, maar het is wel de kortste weg naar het bewijs dat de zorgplicht vraagt.
Wat is het verschil tussen een ISMS en ISO 27001?
ISO 27001 is de norm die beschrijft waar een ISMS aan moet voldoen. Het ISMS is wat je zelf opzet en bijhoudt: de scope, de risicobeoordeling, de maatregelen, het beleid en de jaarlijkse controle. Je kunt een ISMS hebben zonder certificaat, maar geen certificaat zonder ISMS.
Kan een kleine organisatie een ISMS hebben?
Ja. De onderdelen zijn voor iedereen dezelfde, de omvang niet. Bij tien mensen past het beleid op een paar pagina's en doet één persoon het meeste werk. De interne audit en de directiebeoordeling blijven wel nodig, want daarmee laat je zien dat het systeem wordt gebruikt.
Wie is verantwoordelijk voor het ISMS?
De directie. Zij stelt het beleid vast en beoordeelt elk jaar de stand. Het dagelijkse werk ligt meestal bij een security officer of een kwaliteitsmanager, maar de verantwoordelijkheid kun je niet aan die persoon overdragen. Een auditor vraagt er bij de directie zelf naar.
Heb ik software nodig voor een ISMS?
Nee. Met documenten en een spreadsheet kun je aan de norm voldoen, en een auditor heeft geen voorkeur. Software wordt de moeite waard bij een tweede norm, omdat je dan hetzelfde werk voor twee kaders wilt laten tellen, of als meer mensen bewijs aanleveren.
Hoe lang duurt het om een ISMS op te zetten?
Vanaf nul zes tot twaalf maanden. Ligt er al beleid en een risicoanalyse, dan drie tot zes maanden. Sneller is lastig, omdat een auditor bewijs over een periode wil zien en die periode niet in te korten is. Het bijhouden daarna is werk dat elk jaar terugkomt.
Wat is het verschil tussen een ISMS en een PIMS?
Een PIMS is hetzelfde soort systeem voor privacy, beschreven in ISO 27701. Tot 2025 was dat een uitbreiding op ISO 27001. De versie van 2025 staat op zichzelf, met een eigen managementcyclus rond persoonsgegevens. Veel werk overlapt, dus wie al een ISMS heeft is voor een groot deel klaar.

Begin zelf, of samen met ons

Maak een account aan en kies de app waar je mee wilt beginnen. Wil je het niet alleen doen, dan plannen we een gesprek.

Start meteen Start met ons
Of ga direct naar
WorkblockKanbanPlannerConferenceChatGratis domeinscan